Verschillende culturele instellingen experimenteren anno 2009 met de participatie van bezoekers aan een voorstelling. Theaters geven bezoekers een stem in de programmering, musea stellen collecties samen van persoonlijke voorwerpen van inwoners en dansgezelschappen geven amateurdansers een rol in een professionele productie. Wat is de meerwaarde van actief participerende bezoekers voor een podium? En wat voor vorm kan actieve participatie van bezoekers aannemen? Daarover ging het bij deze parallelsessie.
Ter introductie zette Jan Jaap Knol, directeur van het Fonds voor Cultuurparticipatie, uiteen wat de doelstellingen van het fonds zijn en welke regelingen er bestaan. Het doel van het fonds is om zoveel mogelijk mensen actief aan cultuur te laten deelnemen. Daartoe is het fonds een serie projecten gestart en zijn er twee stimuleringsprogramma’s opgezet. Een daarvan draait erom dat kinderen leren muziek te spelen, het tweede bevordert samenwerking tussen amateurs en professionals.
Internet is, waar het gaat om participatie, een belangrijke factor. De ontwikkeling die met Web 2.0 is ingezet is onontkoombaar. Ook de podiumkunsten krijgen zeker te maken met de participerende bezoeker.
In de cultuursector bestaan al voorbeelden van projecten waarin het publiek participeert. Zo heeft het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid onlangs een nieuwe website online gebracht, met name om archiefmateriaal beschikbaar te stellen voor het grotere publiek. Bij diverse musea, zoals het Haags Historisch Museum, kunnen bezoekers bijdragen aan de collectievorming. En de Tate Gallery in Engeland prikkelt bezoekers via z’n website om een vergelijking te maken tussen nu en hoe het vroeger was.
Ook binnen de podiumkunstsector wordt voorzichtig geëxperimenteerd met publieksparticipatie. Zo organiseerde Jazz Impuls concerten waar jong amateurtalent, afkomstig van muziekscholen, aan mee kon doen. Muziekcentrum Frits Philips in Eindhoven start in november een project waarbij mensen worden uitgenodigd om een filmpje van ongeveer vijf minuten in te sturen. De filmpjes moeten een ‘biechtmoment’ in zich hebben. Verschillende componisten gaan daar muziek bij maken, waarbij ze ook het commentaar uit de filmpjes verwerken. En Theater Pierrot uit Den Haag werkt met verschillende community art projecten, die aansluiten bij de vraag uit specifieke wijken.
Marleen van Amerongen van het Parktheater Eindhoven vertelt over het project dat vorig jaar is gestart, vanuit de wens om bezoekers in een vroeger stadium te betrekken bij het theater. Als je de bezoeker vraagt om te participeren, moet je dat ook daadwerkelijk die gelegenheid geven. Het Parktheater gaf het publiek de mogelijkheid om op hun site filmpjes te bekijken van zes internationale dansvoorstellingen en te stemmen over de voorstelling die ze graag live zouden willen zien. De dansvoorstelling met de meeste stemmen zal in het volgende seizoen worden geprogrammeerd. De actie werd bekend gemaakt via een nieuwsbrief, maar krantenberichten en met name mond-op-mond reclame zorgden voor maar liefst 1500 stemmen. De stemming leverde niet één winnaar op, maar twee winnaars, met evenveel stemmen. Het ging verrassend genoeg om voorstellingen die compleet van elkaar verschillen. De reacties waren overwegend positief, ook van degenen die ‘hun’ voorstelling niet hebben zien winnen. Volgend jaar probeert het Parktheater iets dergelijks ook met cabaret en comedy.
Het verhaal van Marleen van Amerongen is aanleiding voor wat protestgeluid uit de zaal. Kunnen bezoekers wel goed oordelen op grond van zo’n korte filmimpressie? Programmeurs hebben toch meer ervaring en kunnen dus beter kijken? Maar door de keuze van voorstellingen exclusief aan de programmeurs over te laten ga je voorbij aan de kennis die bij het publiek aanwezig is, zo is de algemene reactie uit de zaal. Geef je bezoekers de kans om mee te praten – dat betekent immers niet dat je geen beroep meer doet op de specialist.
Annemiek Vervoort van Introdans vertelt vervolgens iets over de projecten bij haar gezelschap. Introdans werkt zowel voor kinderen/jongeren en voor volwassenen. Doel van de groep is een zo breed mogelijk publiek in contact te laten komen met modern ballet. Introdans kent actieve dansprojecten, die zijn gebaseerd op het repertoire van de groep. Ook lagere en middelbare scholen doen mee aan deze projecten. De afgelopen jaren werd duidelijk dat steeds meer mensen los van de scholen ook een rol wilde spelen.
Daarnaast verzorgt Introdans verdiepingsreeksen voor senioren. Daarbij kunnen deze onder meer een kijkje nemen achter de schermen en ervaren hoe het is om een danser te zijn. Introdans heeft nu het plan om workshops te gaan geven aan senioren en hen zo de kans geven nog actief te zijn.
Jan Jaap Knol heeft het laatste woord. Participatie is een goed ding, maar het is wel nodig je af te vragen waar het om gaat. Gaat het om publieksbegeleiding, om promotie of om meer publiek te trekken? Een ding is duidelijk: niemand beslist alleen – dat geldt voor programmeurs, voor directeuren maar ook voor bezoekers.